Trabzon Dedektif, Trabzon’un kıyı ve iç ilçelerinde satın almayı düşündüğünüz taşınmazı alımdan önce sahada inceler. Satılık bir arsa, köy evi ya da yayla evi için yerinde kontrol, ilanda gördüğünüz yer ile satıcının size gösterdiği yerin aynı olup olmadığını ve yerin bugün nasıl kullanıldığını fotoğraflarla gösterir. Böylece kaparo vermeden ya da ön sözleşmeyi imzalamadan önce, uzaktan baktığınız bir mülkün sahadaki hâlini tarihli bir kayıtla bilirsiniz.
İlandaki fotoğraf, satıcının konumu ve sahadaki parsel
Bu ilde satılık yerlerin önemli bir kısmı eğimli arazide, dere boyunda ya da köy mahallelerinde, birbirine benzeyen parseller arasında durur. İlandaki geniş açılı fotoğraf bir vadiyi, bir deniz manzarasını ya da bir yayla düzlüğünü gösterir; hangi parselin satılık olduğunu göstermez. Satıcının telefonla gönderdiği konum ile ilandaki fotoğraf da her zaman aynı yeri işaret etmez.
Yerinde kontrolde önce bu üçü yan yana getirilir: ilandaki fotoğrafların çekildiği nokta, satıcının verdiği konum ve sahada o konumda bulunan yer. Fotoğraftaki ağaçlar, komşu evin çatısı, yolun kıvrımı ve bir elektrik direği bile bu eşleştirmede işe yarar. Raporda hangi fotoğrafın hangi noktaya ait olduğu, eşleşmeyen bir fotoğraf varsa hangisi olduğu tek tek yazar.
Kayıttaki nitelik ve yapılaşma izni kurumların işidir; sahadaki kontrol ise o kurumlara giderken elinizde olması gereken somut resmi verir: yerin nerede durduğu, ne durumda olduğu ve bugün kimin kullanımında göründüğü.
Yerin bugünkü kullanımı
Bir arsanın boş olduğu söylenir ama üzerinde ekili bir bahçe, bir kulübe ya da çit görülebilir. Bir köy evinin uzun süredir kapalı olduğu söylenir ama bahçesi bakımlı, kapısı yeni boyanmış olabilir. Bu tür işaretler, yerin bir başkası tarafından kullanıldığını ya da kullanılmaya devam ettiğini düşündürür ve alımdan önce satıcıya sorulacak soruyu değiştirir.
Kontrolde parselin ve yapının dış yüzünde görülen her şey kaydedilir: parselin sınırında çit ya da duvar olup olmadığı, yapının çatısı ve cephesi, kapı ve pencerelerin durumu, bahçede bir hayvan ya da ekim izi, yola bağlantı, araçla girişin mümkün olup olmadığı. Rapor yapının dış görünümünü kaydeder; iç mekânı satıcının izniyle siz ya da güvendiğiniz biri satıcıyla birlikte görür.
Yol konusu bu ilde ayrıca önemlidir. Kıyıdan iç kesime doğru yükseldikçe yollar daralır, bazı köy mahallelerinin son kısmına yalnız patika ya da dar bir toprak yolla çıkılır. İlanda “yolu var” yazması, yolun yıl boyu kullanılabildiği anlamına gelmez. Kontrol sırasında son araç yolunun nerede bittiği ve parsele oradan nasıl ulaşıldığı fotoğrafla gösterilir. İlçeler arasındaki uzaklık ve kıyıdaki hangi ilçe üzerinden bağlandıkları on sekiz ilçenin tablosunda duruyor. Satılık yer Çaykara, Dernekpazarı ya da Hayrat taraflarındaysa o yolun kıyıdaki kapısı olan ilçe Of sayfasında anlatılıyor.
Kentte ya da kente bitişik Akçaabat ve Yomra gibi ilçelerde bir daire söz konusuysa bakılan şey biraz değişir. Binanın girişi, ortak alanların bakımı, satılık dairenin pencerelerinden bir kullanım izi görülüp görülmediği ve binanın çevresindeki yapılaşma kaydedilir. Satıcı daireyi boş diye gösteriyorsa ama akşam ışıkları yanıyorsa, içeride bir kiracının oturup oturmadığını satıcıya sormak alımdan önce yapılması gereken bir iştir.
Kontrolü satıcıya haber verip vermemek
Kontrolün satıcının bilgisiyle mi yapılacağını siz seçersiniz ve iki yolun da yararı vardır. Satıcı haberdarsa yeri kendisi gösterir, sınırları anlatır, gerekirse kapıyı açar; o zaman rapor satıcının gösterdiğini ve anlattıklarıyla sahadakinin uyuşup uyuşmadığını yazar. Satıcı haberdar değilse yer, ziyaret için hazırlanmamış hâliyle görülür; bu da özellikle uzun süredir boş olduğu söylenen evlerde daha gerçekçi bir resim verir.
İki durumda da kontrol, ilk ödemeyi yapmadan ya da ön sözleşmeyi imzalamadan önce yapılırsa anlam taşır. Ödemeden sonra ortaya çıkan bir uyuşmazlık, yalnız daha zor ve daha masraflı bir konuşma demektir.
Başka ilde yaşayan alıcı için fotoğraflı tespit
Trabzon’daki bir yere başka bir ilden ya da yurt dışından talip olan biri, genellikle yalnız satıcının gönderdiği görüntülerle karar vermek durumunda kalır. Yerinde kontrol bu açığı kapatır: yer, satıcının yönlendirmesinden bağımsız olarak, belirlenen bir günde görülür ve fotoğraflanır.
Raporda fotoğrafların çekildiği tarih ve yaklaşık konum, yerin dört yönden görünümü, komşu yapılar ve yol yazar. İsterseniz kontrol sırasında tek bir soruya özel olarak bakılır: örneğin evin damında görünür bir hasar olup olmadığı ya da parselin dere yatağına ne kadar yakın durduğu. Yapının sağlamlığı ise teknik bir konudur; onun için bir mühendisin görüşü ayrıca alınır.
Yayla evi, göl çevresi ve vadi: koruma alanında alım
Koruma alanındaki bir yerde ilk soru kuruma sorulur. Çaykara’nın mahallesi olan Uzungöl ve çevresi birden çok koruma statüsü taşır: doğal sit, tabiat parkı ve özel çevre koruma bölgesi. Bölgenin imar planı da yıllar içinde birkaç kez değişti. Maçka’da Sümela’nın bulunduğu Altındere Vadisi ise bir millî parkın içinde kalır. Bu tür bir yerde satılık bir ev, arsa ya da bungalov için önce güncel plan ve izin durumu ilgili kurumdan öğrenilmelidir; yerin bugünkü hâlini görmek ikinci adımdır. Bu iki adımın sırası Uzungöl çevresinde satılık yer yazısında ayrıntılı anlatılıyor.
Yayla evlerinde mevsim de hesaba katılır. Yüksek yaylalarda bazı yollar kış boyunca kullanılmaz; karlı bir günde çekilen fotoğraf yerin yazın nasıl kullanıldığını göstermez, otların boy attığı bir günde çekilen fotoğraf da kışın oraya çıkılıp çıkılamadığını söylemez. Teklifte hangi ayda bakılacağı bu yüzden baştan yazılır.
Satıcının sözü ile yerin hâli
Satıcıyla ilgili asıl soru, söylediklerinin yerle uyuşup uyuşmadığıdır. Satıcı köyde yaşadığını ve evi yıllardır kendisinin kullandığını söylüyorsa, evin yaşanan bir ev görünümünde olup olmadığı yerinde yazılabilir. Satıcı yerin boş olduğunu söylüyorsa, orada birinin oturup oturmadığına dair işaretler, kapının önündeki ayakkabıdan bahçedeki çamaşıra kadar, not edilir.
Yeri satıcının kendisi yerine bir emlakçı ya da bir yakını gösteriyorsa bir adım daha eklenir. Gösterilen parselin, satıcının adına kayıtlı parsel olduğu tapu belgesindeki ada ve parsel numarasıyla teyit edilmeli, sahadaki fotoğraflar da bu belgeyle yan yana okunmalıdır. Aracının iyi niyetli olması, gösterdiği yerin doğru yer olduğunu kendiliğinden göstermez; komşu parseli göstermek, köy mahallelerinde kolayca yapılabilecek bir yanlıştır.