Evlenmeden önce adayın hayatını doğrulamak isteyen aileler için Trabzon Dedektif, Trabzon’un her ilçesinde bu soruya cevap arayan bir özel dedektiflik çalışması yürütür. Evlilik öncesi araştırma, adayın size ve ailenize anlattığı hayatın iki temel dayanağını, yani çalıştığını söylediği yeri ve oturduğunu söylediği semti, kamuya açık alanda görülebildiği ölçüde sınar. Sonuç, ailelerin karar görüşmesinden önce elinizde olacak tarihli bir rapordur; doğrulanan sözler ve açık kalan sorular orada iki ayrı başlıktır.
Soruyu kim soruyor, rapor kime gidiyor
Kapımızı kimi zaman evlenecek kişi çalar, kimi zaman onun annesi ya da ağabeyi. Her iki başvuru da olağandır ama raporun kime teslim edileceği baştan bellidir: başvuruyu yapan ve kapsamı onaylayan kişiye. Ailenin başka bir üyesi rapordan haberdar olacaksa bunu siz paylaşırsınız.
Başvuran aileyse bir noktayı açık konuşuruz. Araştırma adayın ilişkiyi kurduğu kişiden habersiz yürüyorsa, yani kızınız ya da oğlunuz bundan haberdar değilse, rapor sonrasında aile içinde nasıl bir konuşma olacağını da düşünmek gerekir. Bunu siz belirlersiniz; biz yalnız raporun kime ve hangi biçimde teslim edileceğini yazılı kapsamda netleştiririz.
Adayın özel hayatına ait konular, örneğin sağlığı, geçmiş ilişkileri ya da ailesinin iç meseleleri bu araştırmanın konusu olmaz. Kapsam, adayın bir aileye anlattığı ve doğruluğu sizin kararınızı etkileyen iki üç somut bilgiyle sınırlı kalır.
“Şurada çalışıyorum” sözünün sahadaki karşılığı
Aday bir dükkânda, bir atölyede ya da sokağa açık bir iş yerinde çalıştığını söylüyorsa, iş saatinde orada görülüp görülmediği birkaç farklı günde gözlenebilir. İş yerinin açık olduğu, tabelasının söylenen adla uyuşup uyuşmadığı, adayın orada çalışan biri gibi bulunup bulunmadığı rapora girer.
Büyük işverenlerde soru daha dar cevaplanır. Kamu kurumu, hastane, liman ya da üniversite gibi kalabalık ve girişi denetimli yerlerde, birinin orada çalıştığını kapıdan anlamak her zaman mümkün olmaz; kuruma soru sorulması ya da kayıt araştırılması da bu işin parçası değildir.
Bu ayrımı en çok üniversite sözü gerektirir. “Üniversitede çalışıyorum” cümlesi ilde birden çok yere işaret edebilir: Trabzon Üniversitesinin merkez yerleşkesi Akçaabat’ın Söğütlü mahallesindedir, Tonya, Şalpazarı, Vakfıkebir, Beşikdüzü, Çarşıbaşı ve Ortahisar’da da ilçe yerleşkeleri bulunur. Karadeniz Teknik Üniversitesinin yerleşkesi ise Ortahisar’dadır. Aynı cümle, kente bitişik bir ilçeden de iç kesimde, kente uzak bir ilçeden de söz ediyor olabilir. Yerleşkelerin çevresi gözlem yapılan bir yer olmadığı için bu tür bir sözde rapor çoğunlukla adayın oturduğu yere ve gündelik düzenine dayanır; iş sorusu için en kısa yolu aşağıdaki kurgu örneği gösteriyor.
Söğütlü çevresinin konut düzeni ve kentin batı ucundaki yeri Akçaabat sayfasında anlatılıyor.
Oturduğu yer: kent, köy ya da başka bir il
Adres sorusu genellikle işten daha net cevaplanır. Aday Ortahisar’da bir mahallede kirada oturduğunu söylüyorsa, o semtte, o binada düzenli olarak görülüp görülmediği farklı günlerde gözlenebilir. Ailesinin yanında, bir köy mahallesinde yaşadığını söylüyorsa plan o mahallenin ilçesine ve uzaklığına göre kurulur. Adayın kendisi kentte, ailesi örneğin Maçka’nın bir köy mahallesinde oturuyorsa iki yer ayrı günlerde ele alınır; ailenin evine dair rapora girecek olan, evin söylenen yerde bulunduğu ve ailenin orada yaşadığıdır, evin içinde olan biten değil.
“Trabzon’da oturuyorum” demek on sekiz ilçeden herhangi birini kastedebilir. Adayın ilçe adını vermediği durumlarda, önce sizin bildiğiniz ayrıntılardan, örneğin işe nasıl gidip geldiğini anlattığı yoldan ya da sözünü ettiği çarşıdan, doğru ilçeyi birlikte buluruz. Aday hafta içi başka bir ilde çalışıp Trabzon’a ara sıra geldiğini söylüyorsa, araştırmanın Trabzon’daki kısmı ile il dışındaki kısmı ayrı düşünülür; il dışı için bir söz vermeden önce durumu birlikte değerlendiririz. Aday ile tanışma internette başladıysa, o duruma özgü noktalar çevrim içi tanışılan kişi yazısında ayrıca ele alınıyor.
Kurgu bir örnek: üniversite sözü
Kurgu · gerçek bir dosya değildir
Başvuru notu. Adayın annesi yazıyor: aday, Trabzon’daki bir üniversitede idari görevde çalıştığını ve Akçaabat’ta ailesinden ayrı bir dairede oturduğunu söylüyor; aile ikinci görüşmeden önce bunu bilmek istiyor.
Sonuç satırı. Aday, iki ayrı gözlem gününde söylediği mahalledeki binanın önünde görüldü; bina girişindeki zil panosunda soyadı yazılı. Yerleşke çevresinde gözlem kurulmadığı için görev yeri rapora girmedi; aileye, çalışma belgesinin adaydan doğrudan istenmesinin bu soruyu en kısa yoldan cevaplayacağı not edildi.
Kurgudaki son cümle, sık atlanan bir yolu gösteriyor. Bazı soruların en sağlam cevabı, adayın kendisinin kolayca sunabileceği bir belgedir. Bir aile toplantısında bu belgenin istenmesi makul karşılanan bir adımdır ve raporla birlikte okunduğunda adayın anlattığı hayat iki taraftan sınanmış olur.
Araştırma karşı aileye duyulur mu
Çalışma adayın ve ailesinin çevresinde kimseyle konuşulmadan, komşuya, mesai yakınlarına ya da akrabaya soru sorulmadan yürür. Duyulma ihtimalini en çok bu düşürür. Sizin tarafınızda da aynı dikkat önemlidir: adayın iş yerini aramak ya da ortak bir tanıdığa “nasıl biri” diye sormak, araştırmadan önce sorunun yayılmasına yol açabilir.
Söz kesilmiş, nişan takılmış olsa da başvurmak için geç değildir. Tarih ilerledikçe değişen tek şey, kararın daha çok kişiyi ilgilendirmesidir; bu yüzden aile görüşmeleri sürerken başvurmak aile açısından daha rahat bir zamanlamadır.
Aile masasına raporla oturmak
Rapor görüşmeye götürülecek bir suçlama listesi değildir. Görülen olguları ve görülemeyen soruları ayırdığı için, aileye hangi konuda içinizin rahat olduğunu, hangi konuda adaydan bir açıklama ya da belge beklediğinizi söyleme imkânı verir. Doğrulanan bir bilgi ilişkiye güven katar; doğrulanamayan bir bilgi de açık bir soru olarak masaya gelir. Aynı ölçü mülk, adres ve ortaklık kararlarında da geçerlidir; her birinin kendi sayfası var.
Bazı sözler zaten adayın kendi elindeki belgelerle cevaplanır ve bunları istemek kimseyi kırmaz. Daha önce evlenip evlenmediği, nerede sigortalı çalıştığı, adresinin nerede kayıtlı olduğu gibi bilgiler, adayın kendisinin birkaç dakikada alabileceği resmî çıktılarda yazar. Bu çıktıları üçüncü bir kişi isteyemez, araştıramaz; aday ise dilerse gösterebilir. Rapor sahada görülebilenleri, bu belgeler de kayıtta duranı gösterdiğinde, aileler aynı masada aynı bilgilere bakarak konuşur.
Aday kendi dükkânını işlettiğini söylüyorsa ölçü yine aynıdır. Bir dükkânın ya da bir aile işletmesinin çalıştığı, adayın orada iş başında görüldüğü sahada yazılabilir; işin ne kadar kazandırdığı ise gözlemle öğrenilmez; kazanç sorusu aile masasında adayın kendisine sorulur.
