Bir dedektife başvurmayı düşünürken akla gelen yirmi soruyu, her birinin cevabı ilk cümlede olacak biçimde iki grupta topladık. İlk grup çalışmanın kendisiyle, gizlilikle ve raporla; ikinci grup Trabzon’un ilçeleri, yolları ve takvimiyle ilgili.
Çalışma, gizlilik ve rapor
Türkiye’de özel dedektif var mı?
Var; Türkiye’de özel dedektiflik bir hizmet olarak sunulur ve kişiler ya da şirketler kendi meseleleri için dedektifle çalışabilir. Bu meslek için ayrı bir yasa ya da ruhsat sistemi yoktur; dedektif de herkes gibi genel kurallara bağlıdır. Bu yüzden ruhsat sahibi ya da “devlet onaylı” diye sunulan bir ilan gerçeği yansıtmaz. Bir dedektifle çalışmak için sizin de bir yerde kayıt yaptırmanız ya da izin almanız gerekmez.
Özel dedektifin resmî bir yetkisi var mı?
Yoktur; özel dedektif, kendisine başvuran kişi adına çalışan bir hizmet sağlayıcıdır, polis ya da kamu görevlisi değildir. Bu yüzden kimseyi sorgulayamaz, bir kurumdan kayıt isteyemez, kapalı bir alana giremez. Yaptığı iş, herkesin görebileceği yerde olanı tarihiyle kayda geçirmektir. Bir dedektifin kendini polis ya da resmî görevli gibi tanıtması da kabul edilemez.
Dedektif hangi yöntemleri kullanabilir?
Dedektifin kullanabildiği yöntem, açık alanda herkesin görebileceği bir durumu gözlemlemek ve bunu fotoğraf ve yazılı kayıtla belgelemektir. Fotoğraf açık alandan, o noktada bulunan herkesin görebileceği bir anı gösterir. Birinin telefonuna, mesajına ya da hesabına erişmek, araca cihaz koymak, gizli kayıt almak, kurumdan kayıt istemek ya da sahte hesapla yazışmak ise dedektifin işi değildir; bunları teklif eden ilanların neden riskli olduğu yasak yöntemler yazısında.
Geri çevirdiğiniz istekler hangileri?
Meşru bir sebebe dayanmayan ya da bir kişinin güvenliğini tehlikeye atabilecek işleri kabul etmiyoruz. Sizden ayrılmış birinin taşındığı yeri bulmak, kendi isteğiyle uzaklaşan bir yetişkinin adresini aileye vermek ve kapalı bir mekânın içini gözlemek bunlardandır. Yöntem sınırları da yukarıdaki sorunun cevabındaki gibidir. Bir isteği geri çevirdiğimizde nedenini açıkça söyleriz; çoğu zaman aynı kaygıyı karşılayan meşru bir yol da vardır.
Başvurumu ekip dışında bilen olur mu?
Olmaz; yazışmada ve görüşmede anlattıklarınızı yalnız işinizi yürüten ekip bilir, başka bir yere aktarılmaz. İlk görüşmede adınızı vermeden de durumunuzu anlatabilirsiniz; ad, ancak çalışmaya karar verdiğinizde yazılı teklif için istenir. Gönderdiğiniz belge ve fotoğraflar da bu işin dışında kullanılmaz. Başvurunuzda başka kişiler hakkında verdiğiniz bilgiler de aynı özenle, yalnız bu iş için tutulur. Raporun tek alıcısı başvuruyu yapan sizsiniz. Bilgilerin nasıl tutulduğu ve hangi haklara sahip olduğunuz aydınlatma metninde yazar.
Eşim ya da aday bu araştırmayı duyar mı?
Araştırılan kişiye ve çevresine sizden hiç söz edilmez, kimseyle temas kurulmaz; bu yüzden haberdar olma ihtimali düşüktür, yine de kimse bu ihtimale sıfır diyemez. Raporun ve yazışmaların hangi yoldan geleceği de bu yüzden sizinle birlikte seçilir; evde başkasının da baktığı bir hesap yerine size ait bir yol seçilir. Bu ihtimali en çok artıran şey, başvurmadan önce sizin ya da bir yakınınızın çevreye soru sormasıdır; bu konuda başvurudan önceki adımlar yazısına bakabilirsiniz. Rapor elinize geçtikten sonra onu kime göstereceğinize de yalnız siz karar verirsiniz.
Kaç günlük bir çalışma gerekir?
Gün sayısını sorunun genişliği, ilçe ve mahallenin yolu, mevsim ve elinizdeki bilginin miktarı belirler; konuşmadan bir sayı vermek sizi yanıltır. Ortahisar’da adresi belli bir kişinin bugün orada oturup oturmadığı ile yukarı bir köydeki evin yıl içinde nasıl kullanıldığı aynı sürede cevaplanmaz. Teklifte tahmini çalışma günü yazar; fazlası için size sorulur.
Bedel hangi aşamada belli olur?
Bedel, işin içeriğine, süresine ve kaç gün süreceğine göre değişir; konuyu dinledikten sonra yazılı teklifle size iletilir. Ön görüşme, durumunuzu dinleyip sahada cevaplanabilecek soruyu ayırdığımız kısa bir konuşmadır; bedel yalnız çalışma için ve teklif üzerinden konuşulur. Teklif metni neyi kapsıyorsa ödenecek olan da odur. Teklifin neye göre hazırlandığı teklif ve ücret yazısında.
Raporu kendi sürecimde kullanabilir miyim?
Rapor sizin belgenizdir; nasıl ve nerede kullanılacağı konusundaki değerlendirme, onu kullanacağınız yerdeki uzmana aittir. Bizim sorumluluğumuz, raporda yalnız açık alanda ve yasal yoldan görülen olguların tarihleriyle yer almasıdır. Raporun her cümlesi bir gözleme dayanır; “duyduğumuza göre” ile başlayan satır yoktur.
Aranan durum görülmezse ne yapılır?
Kararlaştırılan günlerde aranan durum görülmediyse rapor bunu gerekçesiyle söyler; “görülmedi” de kararınıza girdi olan bir sonuçtur. Ardından yeni bir plan gerekip gerekmediğine siz karar verirsiniz; ek bir çalışma ancak yeni bir teklif ve onayınızla başlar.
Dedektif tutanların yorumları nelerdir?
Bu sitede müşteri yorumu yayımlamıyoruz, çünkü gizlilik isteyen bir işte yorum yazan kişiyi doğrulamak da yorumu yayımlamak da başvuranın aleyhine olabilir. İnternetteki yorumları okurken şuna bakmanızı öneririz: aynı kalıpla yazılmış, tarihi olmayan ya da dedektiflik dışı işleri öven yorumlar güven vermez. Bir dedektifi yorumdan çok, size verdiği yazılı kapsamdan ve yöntem sınırlarını ne kadar açık söylediğinden tanıyabilirsiniz. Sorularınıza verilen cevapların netliği de iyi bir ölçüdür.
Şantaj ya da tehdit alıyorum; önce dedektife mi başvurmalıyım?
Şantaj ya da tehdit söz konusuysa ilk adım kolluğa ya da savcılığa başvurmaktır; elinizdeki mesajları ve kayıtları silmeden saklayın. Bu durumlarda dedektif resmî başvurunun yerini tutmaz.
On sekiz ilçe, yol ve takvim
On sekiz ilçenin hepsinde, köyde ve yaylada da çalışıyor musunuz?
On sekiz ilçenin tamamında, kıyıdaki ilçe merkezlerinde de köy mahallelerinde ve yaylalarda da çalışıyoruz. Dağ tarafındaki bir yer için çalışmanın ayını ve gün sayısını yol ve mevsim belirler; bunu teklifte yazarız. Yolu en uzun olanlar Of’tan içeri girilen Çaykara, Dernekpazarı ve Hayrat’tır. İlçelerin uzaklığı ve bağlantı yolları ilçe dizininde.
Tapuda ya da tebligatta “Trabzon Merkez” görünüyorsa ne anlamalıyım?
O adres bugün Ortahisar ilçesindedir; Merkez ilçenin sınırları değişmeden Ortahisar adını aldı ve 2014 yerel seçiminden bu yana bu adla yönetiliyor. Değişen, eski köy ve beldelerin mahalle sayılmasıdır. Ayrıntısı Ortahisar sayfasında.
Yeniköy ya da Cumhuriyet gibi yaygın bir mahalle adıyla iş başlar mı?
Başlar; adı ilçe dizinindeki kutuya yazdığınızda geçtiği bütün ilçeler listelenir, ardından elinizdeki başka bir bilgiyle (ailenin bağlı olduğu yer, yakındaki bir yer adı, eski bir adres) doğru ilçe seçilir. Örneğin Cumhuriyet ve Yenimahalle adları altışar ilçede geçer; ilçe adı olmayan bir adres bu yüzden eksik sayılır.
Doğudaki ve batıdaki ilçeler arasında süre ya da bedel farkı olur mu?
Fark, yerin kıyıdan ne kadar içeride olduğundan ve oraya hangi yolla gidildiğinden doğar; doğu ya da batı yönü belirleyici olmaz. Kentten bakıldığında Of ile Beşikdüzü aşağı yukarı eşit uzaklıktadır; buna karşılık Çaykara’nın ya da Şalpazarı’nın yukarı mahallelerine giden yol planı belirgin biçimde uzatır. Teklifte hangi ilçeye ve hangi yola göre hesap yapıldığı ayrıca yazılır.
Yaz sezonunda turistik yerlerdeki kalabalık işi nasıl etkiler?
Yazın kıyı ilçelerinde ve iç kesimdeki turistik yerlerde konaklama da yol trafiği de artar; bu, yolda geçen süreyi uzatır ama sezonluk bir işletmenin çalışıp çalışmadığını görmeyi kolaylaştırır. Otel, pansiyon ya da lokanta gibi mekânların içi gözlemin konusu olmaz; hangi işin hangi mevsimde kolaylaştığı mevsim takvimi yazısında.
Bayram ve yaz aylarında çalışma ne zaman başlayabilir?
Başlangıç günü, yoğun dönemlerde de takvime bakılarak birlikte belirlenir; önceden bir gün sözü verilmez. Kararınızın bir son tarihi varsa onu baştan söylemeniz, planın o tarihe göre kurulmasını sağlar. Yazın köylere dönüşlerle hareket arttığı için bir yerin olağan hâlini görmek isteyen bazı işler sıradan bir haftada daha net sonuç verir.
Trabzon’a gelemiyorum; iş yine yürür mü?
Yürür. Sayfadaki düğmelerden biriyle yazmanız ya da aramanız yeter; ön görüşme yazışarak ya da telefonda yapılır, çalışma Trabzon’da sahada yürür ve rapor size yazılı olarak ulaşır. Uzakta oturmanız işin biçimini değiştirmez; görmeye gelemediğiniz bir arsanın ya da evin bugünkü hâli için de aynı yol izlenir. Tam adres bilmeseniz de yerin ilçesi ve mahallesi başlangıç için yeterlidir.
Komşu illerde yaşayan biri hakkında da çalışılır mı?
Sahada çalıştığımız yer Trabzon’un on sekiz ilçesidir; kişi ya da yer Rize, Giresun ya da Gümüşhane’deyse bunu baştan konuşur, yapılabilecek bir şey olup olmadığını size açıkça söyleriz. Trabzon’daki bir bağlantısı (bir adres, bir işletme, bir mülk) varsa çalışma o bağlantı üzerinden kurulabilir.