Trabzon’un On Sekiz İlçesinde Dedektif: Sahil Şeridi, Dere Vadileri, Yayla Köyleri

Trabzon’daki bir iş için verilecek teklif, çoğu zaman konudan önce yerle belirlenir: ilçe kıyıda mı içeride mi, kent merkezinden hangi yolla ve ne kadar sürede ulaşılıyor, o ilçenin işe dokunan bir özelliği var mı. Bu sayfa on sekiz ilçenin her biri için bu üç bilgiyi bir arada verir. Yedi konunun hepsinde on sekiz ilçenin tamamında çalışırız; köy mahalleleri ve yaylalar da buna dâhildir.

On sekiz ilçe, uzaklık ve bağlantı yolu

Aşağıdaki tabloda uzaklıklar kent merkezinden (Meydan) kara yoluyla, yuvarlatılmış ve yaklaşık değerlerdir. “Kıyıya bağlantı” sütunu, iç kesimdeki bir ilçeye hangi kıyı ilçesinden ya da hangi yoldan çıkıldığını gösterir; teklifteki gün hesabı bu yoldan yapılır. “İlçe olduğu dönem” sütunu ise yalnız kaynakla doğrulanabilen tarihleri içerir. Bir ilçenin ne zaman kurulduğu, eski bir belgede o yerin başka bir ilçe adıyla geçmesinin nedenini anlamaya yardım eder.

Tabloyu okurken bir noktaya dikkat edin: iki ilçe arasındaki uzaklık, kentten olan uzaklıkların farkı kadar değildir. Sahil yolu batıdan doğuya kesintisiz uzanır; iç ilçelerin her birine ise kendi vadisinden girilir. Tonya ile Şalpazarı kentten aynı uzaklıkta görünse de birine Vakfıkebir’den, öbürüne Beşikdüzü’nden çıkılır; iki ilçedeki işler için yol hesabı bu yüzden ayrı yapılır.

Ayrıntısıyla anlatılan üç ilçe

Kent merkezini oluşturan Ortahisar, kente bitişik batı ucu Akçaabat ve doğuda üç iç ilçeye açılan Of için işin sırasını ayrıntılı anlatan sayfalar hazırladık.

• Ortahisarkent merkeziEski Merkez ilçe: numarayla ayrılan mahalleleri ve kentin dışında kalan kırsal mahalleleriyle doğru kapıyı bulmanın yolu.Ayrıntılı sayfa
• Akçaabatyaklaşık 15 kmKıyıda dönemlik kiralanan daireler, dağ tarafında yaz ve kış farklı dolan köy evleri: burada adresin değeri görüldüğü tarihtedir.Ayrıntılı sayfa
• Ofyaklaşık 50 kmÜç iç ilçeye çıkan vadi yollarının başladığı kıyı ilçesi; yaz sezonunda yoğunlaşan yolda aile, evlilik adayı ve adres işi.Ayrıntılı sayfa

Öteki on beş ilçe satır satır

Kısa notu olan ilçelerde de aynı yedi konuda ve aynı çalışma düzeniyle ilerleriz; not, o ilçede planı değiştiren bilgiyi verir.

Yomra

Ortahisar’ın doğu ucuna bitişik ilçedir. Kentin içinden geçiyormuş gibi görünen Kaşüstü de Yomra’ya bağlıdır; Kaşüstü’ndeki bir adresin ilçesi bu yüzden Yomra diye yazılır.

Arsin

İlin ilk organize sanayi bölgesi Arsin’dedir; üretim tesisi içeren bir ortaklık teklifinde adres bu bölgede çıkabilir. İlçe merkezi kıyı yolunun üzerinde, Yomra’nın hemen doğusunda durur.

Maçka

Kentin güneyinde, Gümüşhane yoluna açılan ilçedir; bu yol üzerindeki Yeni Zigana Tüneli 2023’te açıldı. Sümela, Maçka’da Altındere Vadisi Millî Parkı’nın içindedir; parkın içindeki ya da hemen kıyısındaki bir yer için alım ya da yapı sorusu ilgili kurumla başlar.

Araklı

Doğu kıyısının ortasında, Arsin ile Sürmene arasındadır. Köy mahalleleri kıyıdan dağ tarafına doğru uzandığı için ilçe merkezindeki bir adres ile yukarıdaki bir köy evi ayrı planlanır.

Çarşıbaşı

Sahil yolunda batıya giderken Akçaabat’tan sonra gelen, Vakfıkebir’den önceki ilçedir. 1990’da ilçe oldu; Trabzon Üniversitesinin burada da bir birimi bulunur.

Sürmene

Köprübaşı’na giden yol Sürmene’den ayrılır. Aranan kişinin bağlantısı Köprübaşı’na uzanıyorsa iki ilçe aynı planın içinde ele alınır.

Düzköy

1990’da ilçe oldu; Akçaabat ya da kent yönünden çıkılır. Hayvanıyla yaylaya çıkan aileler haziranın ilk haftasında yola düşüp eylülün son günlerinde köye dönebilir; o aylarda köydeki ev boş görünebilir.

Vakfıkebir

Batı kıyısında, Beşikdüzü’nün yaklaşık 5 km doğusundadır. İç kesimdeki Tonya’ya giden yol buradan ayrılır; Tonya’yı ilgilendiren bir işte yolun ilk bölümü Vakfıkebir’den geçer.

Beşikdüzü

İlin batı ucundaki kıyı ilçesidir; batısında Giresun’un Eynesil ilçesi başlar. Şalpazarı’na giden yol buradan ayrılır; ilçede ayrı yönetimi olan bir organize sanayi bölgesi ve bir üniversite yerleşkesi bulunur.

Köprübaşı

Sürmene üzerinden ulaşılan küçük bir iç ilçedir. Aranacak ev sayısı az olsa da yol, planın en uzun kalemidir.

Tonya

Vakfıkebir yönünden bağlanan iç ilçede Trabzon Üniversitesinin ilçe yerleşkelerinden biri vardır. Tonya yaylalarından köylere dönüş sonbaharda olur, bazı yıllar ekime uzanır.

Şalpazarı

Beşikdüzü yönünden çıkılan iç ilçedir ve Trabzon Üniversitesinin ilçe yerleşkelerinden biri buradadır. Kıyıdan yukarı uzanan köy mahallelerinde iş, ilçe merkezinden ayrı bir gün olarak planlanır.

Hayrat

Denize kıyısı olmayan bir ilçedir; 1990’da Of’tan ayrıldı ve denizle bağı bugün de Of üzerinden kurulur. Hayrat’taki bir köy için gün sayısını Of’tan sonraki vadi yolu belirler.

Dernekpazarı

Of’tan ayrılarak 1990’da ilçe olan küçük bir iç ilçedir. Kıyıya Of üzerinden iner; Çaykara’ya göre kente biraz daha yakındır.

Çaykara

Uzungöl, Çaykara’nın mahallesidir ve doğal sit, tabiat parkı ve özel çevre koruma bölgesi gibi birden çok koruma statüsü taşır; satılık bir yerin güncel durumu kurumdan öğrenilir. Çaykara 1940’ların sonunda Of’tan ayrıldı, kıyıya bugün de Of üzerinden bağlanır.

Köy mahallelerinde ve dağ tarafında çalışmak

İç ilçelerde ve kıyı ilçelerinin yukarı mahallelerinde iş, kentteki bir adresten farklı ilerler. Ev çoğunlukla sokak ve numarayla değil mahalle adı, mevki ve aile adıyla bilinir; mahalleler arasındaki yol uzundur ve bazı yollar kışın yüksek kesimde güçleşir. Bu yüzden bir köy mahallesindeki çalışma için önce üç şey sorulur: yerin hangi vadide olduğu, kararınızın hangi tarihe yetişmesi gerektiği ve yerin yılın hangi aylarında kullanıldığı. Mevsimin hangi işi nasıl etkilediğini mevsim takvimi yazısı, kendi başınıza köyde soru sormanın işi nasıl zorlaştırdığını başvurudan önceki adımlar yazısı anlatır.

Mahalle adını yazın, ilçesini görün

Bildiğiniz tek şey bir mahalle adı ya da ailenin andığı köy adıysa aşağıdaki kutuya yazın; o adı taşıyan ilçeler listelenir. Büyükşehir düzeniyle köyler mahalle olduğu için eski köy adlarının çoğu bugün mahalle adı olarak da kayıtlıdır.

Kutunun neden işe yaradığını bir örnek gösterir: Yeniköy adında mahalle yedi ilçede birden vardır (Akçaabat, Araklı, Arsin, Çarşıbaşı, Hayrat, Maçka ve Ortahisar). “Yeniköy’de oturuyor” bilgisi bir kapıya ulaşmak için yetmez; ilçe adı, ailenin bağlı olduğu yer ya da yakındaki bir başka yer adıyla birlikte daraltılır. Numarayla ayrılan Ortahisar mahallelerinde de durum benzerdir: numarasız yazılan Beşirli, kutuda iki ayrı mahalle olarak çıkar.

Arama kutusundaki liste resmî mahalle adlarına dayanır; Tonya’nın ilçe merkezindeki mahalleler henüz listede eksiktir. Kutunun bulamadığı bir ad, o yerin olmadığı anlamına gelmez; bize yazın, birlikte bakalım.