Uzungöl çevresinde arsa, ev ya da bungalov almayı düşünüyorsanız, satın almadan önce iki ayrı işi tamamlamanız gerekir. Birincisi, yerin bugünkü plan ve izin durumunu ilgili kurumdan öğrenmektir, çünkü göl ve çevresi birden çok koruma statüsü taşır ve bölgenin planı yıllar içinde birkaç kez değişti. İkincisi, satıcının gösterdiği yerin ilandaki yer olup olmadığını ve bugün ne durumda olduğunu yerinde görmektir.
Gölün taşıdığı statüler
Uzungöl idari olarak Çaykara ilçesine bağlı bir mahalledir; kıyıdan Of üzerinden çıkılan vadinin yukarısında durur. Göl ve çevresi aynı anda birden çok koruma statüsü taşır: doğal sit alanıdır, tabiat parkıdır ve özel çevre koruma bölgesi içinde yer alır. Bölge ayrıca turizm gelişim alanı olarak da belirlenmiştir.
Bu statülerin her biri, yapılaşmayı ve yapıların kullanımını ayrı kurallara bağlar. Bölge için hazırlanan koruma amaçlı imar planı da yıllar içinde birkaç kez yenilendi, değiştirildi ve geçerliliği tartışıldı. Bunun alıcı açısından anlamı şudur: bir ilanda “imarlı” ya da “ruhsata uygun” yazması, bugün geçerli olan planla uyuşup uyuşmadığını göstermez. İki yıl önce alınmış bir bilgi bugün geçerli olmayabilir.
Satılık yerin gölü görmemesi, hiçbir statünün içinde kalmadığını göstermez; parselin hangi sınırın içinde olduğunu kurum söyler.
Satın almadan önce kuruma sorulacaklar
Bu soruların cevabı yetkili kurumlardadır ve yazılı olarak istenmelidir. Doğru kurum, yerin hangi statünün sınırında kaldığına göre değişebilir; genellikle Çaykara Belediyesi, çevre ve şehircilikle ilgili il müdürlüğü ve tapu müdürlüğü ilk başvurulacak yerlerdir.
Kuruma götürülecek soruların başında şunlar gelir:
- Parsel hangi koruma statüsünün sınırları içinde ve bugün hangi plan geçerli?
- Parselde yapı yapılabilir mi; yapılabiliyorsa kaç kat, hangi kullanım için?
- Parselde bugün duran yapının ruhsatı ve iskânı var mı, varsa hangi kullanım için verilmiş?
- Yapı konut olarak mı, konaklama tesisi olarak mı kayıtlı?
- Tapudaki yüzölçümü ve sınırlar sahadaki yerle uyuşuyor mu?
Tapudaki niteliğe ayrıca bakın. İlanda ahşap bir dağ evi olarak sunulan bir yer, tapuda “tarla”, “bahçe” ya da “ham toprak” olarak kayıtlı olabilir; bu, üzerindeki yapının kayıtta görünmediği anlamına gelir. Nitelik ile sahadaki yapı arasındaki fark, alımdan sonra çözmesi en zor sorulardan biridir.
Parsel hisseliyse satıcının size gösterdiği bölüm tapuda ayrılmış bir bölüm değildir; satın aldığınız şey, parselin tamamı üzerindeki bir paydır. Satıcının “bu kısım benim” diye gösterdiği yerin sınırı, öteki paydaşlarla yapılmış yazılı bir anlaşmaya dayanmıyorsa yalnız bir sözdür.
Satıcı da bu soruların cevabını gösteren belgeleri size sunabilmelidir. Belgeyi gösteremeyen bir satıcıyla, cevap kurumdan gelmeden bir ön ödeme konuşmamak sizi korur.
Gölün çevresinde, satılık yerin başında
Kurumun cevabı yerin kâğıt üzerindeki durumunu söyler. Sahadaki kontrol ise o kâğıdın bugün hangi yere karşılık geldiğini gösterir.
Uzungöl çevresinde ilanlar genellikle gölü, sisli ormanı ya da yamaçtaki ahşap evleri gösteren geniş açılı fotoğraflarla verilir. Bu fotoğraflar satılık yerin kendisini her zaman göstermez. Yerinde kontrolde önce satıcının verdiği konum ile ilan fotoğraflarının çekildiği nokta karşılaştırılır; sonra parselin kendisi, sınırları, yola bağlantısı ve üzerindeki yapı fotoğraflanır.
Bir yapı varsa dış yüzü kaydedilir: çatı, cephe, kapı ve pencereler, yapının bitmiş mi yarım mı olduğu, kullanılıp kullanılmadığı. Yapının bir konaklama işletmesi gibi kullanılıp kullanılmadığı da önemlidir; tabela, rezervasyon levhası ya da yan yana dizili küçük birimler bu kullanımın işaretleridir. Bu bilgi, kurumdan aldığınız cevapla birlikte okunur: konut olarak kayıtlı bir yapının pansiyon gibi işletilmesi, alımdan sonra size geçecek bir soru olabilir.
Altyapının görünen izleri de kaydedilir. Parsele bir elektrik hattının ulaşıp ulaşmadığı, yakında bir su deposu ya da kaynak bağlantısı olup olmadığı, parselin kenarından geçen yolun asfalt mı, beton mu, toprak mı olduğu fotoğraflarda görünür. İlanda “her şeyi hazır” diye anlatılan bir yerin bu ayrıntıları, alımdan sonra yapılacak harcamanın ilk işaretleridir; bağlantının resmî olup olmadığı ise yine ilgili kurumdan sorulur.
Komşu parseller de bir şey söyler. Çevrede yeni yapılaşma var mı, yarım kalmış inşaatlar var mı, yerin manzarasını kapatabilecek bir yapı başlamış mı? Bunlar fotoğraflarla raporun bir bölümüne girer.
İçeriyi ise satıcının eşliğinde kendiniz ya da güvendiğiniz bir yakınınız gezer.
Mevsim, yol ve erişim
Göl çevresi yazın kalabalık, kışın ise bambaşka bir yerdir: ziyaretçi azalır, işletmelerin bir kısmı kapanır, yüksek kesimlerde kar ve yol koşulu belirleyici olur.
Bu yüzden satılık yerin yıl boyu ulaşılabilir olup olmadığı, ilandaki fotoğrafın hangi mevsimde çekildiği ve yerin kışın nasıl göründüğü ayrı sorulardır. Yazın çekilmiş yeşil bir fotoğraf ile şubatta yapılan bir ziyaret aynı yeri bambaşka gösterebilir. Kış aylarında göl çevresine giden yolun açık tutulup tutulmadığı, satılık yerin son araç yolundan ne kadar uzakta kaldığı ve karda bu mesafenin nasıl aşılacağı da alım kararını etkiler. Yeri kullanacağınız mevsimde görmek, ya da mümkünse iki mevsimde görmek, kararı sağlamlaştırır.
Satın alma uzaktan yürüyorsa
Trabzon dışından alım yapıyorsanız işi uzaktan, satıcının gönderdiği görüntülere bakarak yürütmek zorunda kalabilirsiniz. Bu durumda yerinde kontrol, sizin adınıza bakan bağımsız bir gözdür: belirlenen bir günde, satıcının yönlendirmesine bağlı kalmadan yer görülür, fotoğraflanır ve size yazılı bir raporla iletilir.
Raporla birlikte kurumdan aldığınız yazılı cevabı ve satıcının belgelerini yan yana koyduğunuzda, alımı Trabzon’a gelmeden önce ciddi biçimde değerlendirebilirsiniz. Satılık bir işletmeye ortak olmayı düşünüyorsanız turizm işletmesine ortaklık yazısı sezonla ilgili ek soruları ele alıyor; ilin başka yerlerindeki arsa ve ev alımları için yerinde kontrol hizmetine bakın.