Bir dedektif raporu; cevaplanacak soruyu, çalışmanın kapsamını, her gözlemin tarih ve yer bilgisini, görülen ile görülemeyeni, fotoğrafların neyi gösterip neyi göstermediğini ve bir sonuç cümlesini içerir. Aşağıda bu sayfaların her birini, Trabzon’da geçen kurgusal bir ortaklık dosyası üzerinden görebilirsiniz. Kutudaki her şey kurgudur; gerçek bir kişiyi, işletmeyi ya da dosyayı anlatmaz.
Kurgunun konusu
Başka bir ilde yaşayan bir başvuran, Maçka’da, Gümüşhane yolu üzerindeki bir lokanta ve pansiyon işletmesine ortak olması teklifini almıştır. Teklif sahibi işletmenin yıl boyu açık olduğunu ve yazın her gün dolduğunu söylemektedir. Başvuran bu iki sözün sahadaki karşılığını görmek ister.
Kurgu · gerçek bir dosya değildir
Sayfa 1 · Soru ve kapsam
Cevaplanacak soru: Teklifte anlatılan lokanta ve pansiyon işletmesi, yaz sezonunda ve sezon dışında açık ve faal mi?
Kapsam: İşletmenin bulunduğu adres ve önündeki yol; iki dönemde birer gözlem günü, biri yaz sezonunun ortasında, biri sezon kapandıktan sonra. İşletmenin içine girilmemesi, çalışanlarla ve komşularla konuşulmaması, kayıt sorgusu yapılmaması kapsamda yazılıdır.
Teslim: Rapor yalnız başvurana, yazılı olarak ve fotoğraf ekiyle.
Sayfa 2 · Birinci gözlem günü
Tarih: Ağustosun ikinci yarısı. Yer: Maçka, Gümüşhane yolu kenarı, işletmenin önündeki yol ve karşı taraftaki cep.
Görülen: İşletmenin tabelası teklifteki adla aynı. Lokanta bölümü öğle saatlerinde açık; dış terastaki masaların büyük kısmı dolu. Pansiyon bölümünün balkonlarının çoğunda kullanım izi var (çamaşır, açık kapı, havlu). Otoparkta öğleden sonra boyunca araç hareketi sürüyor. Girişte biri teklif sahibine benzeyen iki kişi müşterileri karşılıyor.
Görülemeyen: Odaların kaçının dolu olduğu, işletmenin o günkü geliri, çalışanların kaç kişi olduğu ve nasıl istihdam edildiği.
Fotoğraflar: 1 ve 2 tabelayı ve cepheyi, 3 terası, 4 balkonları, 5 otoparkı gösteriyor. Fotoğraflarda yüzler seçilmiyor; plakalar fotoğraf ekinde kapatılmıştır.
Sayfa 3 · İkinci gözlem günü
Tarih: Kasımın ilk haftası. Yer: Aynı yol kenarı ve cep.
Görülen: Lokanta bölümünün kapısı kapalı ve kepenk inik. Terastaki masalar toplanmış, şemsiyeler kaldırılmış. Pansiyon bölümünün pencereleri kapalı, bir pencerede yalnız ışık var. Gün boyunca işletmeye müşteri girişi görülmedi. Kapıda kışın hangi günler açık olduğunu gösteren bir levha bulunmuyor.
Görülemeyen: İşletmenin kışın belli günlerde açılıp açılmadığı; içeride birinin yaşayıp yaşamadığı.
Fotoğraflar: 6 kapalı kepengi, 7 boş terası, 8 pencereleri gösteriyor.
Sayfa 4 · Sonuç
İşletme yaz sezonunun ortasında açık ve yoğun görüldü. Kasımın ilk haftasında lokanta bölümü kapalıydı ve gün boyunca müşteri girişi görülmedi. Bu iki kayıt, teklifteki “yıl boyu açığız” sözünü desteklemiyor; “yazın doluyuz” sözüyle ise uyumlu. Kış dönemindeki faaliyeti gösterecek belgelerin teklif sahibinden istenmesi, bu soruyu en kısa yoldan cevaplar.
Kutudaki satırların gerçek bir dosyadaki karşılığı
Soru tek cümledir. Raporun başındaki soru, başvuranın merakını bir cümleye indirir. Dar sorulmuş bir soru, net cevaplanır. Kurgudaki başvuran “bu işletme iyi mi” diye sormamış, iki somut sözün sahadaki karşılığını istemiştir.
Kapsam neyin yapılmayacağını da yazar. Kurgudaki kapsam, işletmenin içine girilmeyeceğini ve kimseyle konuşulmayacağını açıkça söylüyor. Bu satır raporu okuyan herkesin, bilginin hangi yoldan geldiğini anlamasını sağlar.
Her gözlem kendi tarihini ve yerini taşır. Gün adı ve saat yerine dönem ve günün bölümü yazılmış olması kurgunun tercihidir; gerçek bir dosyada gün, ay ve yıl eksiksiz durur. Yer satırı da gözlemin nereden yapıldığını söyler: işletmenin önündeki yol, karşıdaki cep. Bu, gözlemin açık alandan yapıldığının kaydıdır.
Görülemeyen ayrı bir başlıktır. Rapor, gördüğünü olduğundan büyük göstermemek için göremediğini de yazar. Odaların doluluğu ya da işletmenin geliri dışarıdan bilinemez; bunu yazmak, okuyanın yanlış bir çıkarım yapmasını önler.
Fotoğrafın sınırı yazılır. Bir fotoğraf dolu bir terası gösterir; o terasın her gün dolu olduğunu göstermez. Fotoğraflar numaralanır, metindeki satırla eşleşir; yüzler ve plakalar seçilmez ya da kapatılır.
Sonuç cümlesi yalnız görüleni bağlar. Kurgudaki sonuç, işletmenin iyi ya da kötü bir yatırım olduğunu söylemiyor. Görülen iki kaydın teklifteki iki sözle nasıl ilişkilendiğini yazıyor ve geriye kalan soruyu kimin cevaplayabileceğini gösteriyor.
Elinize geçen bir raporu sınamak için beş soru
Bir rapor ister bizden ister başka birinden gelsin, değerini birkaç basit soruyla ölçebilirsiniz.
- Her gözlemin tarihi ve yeri yazılı mı? Tarihsiz bir cümle, ne zaman doğru olduğu bilinmeyen bir cümledir.
- Fotoğraflar metindeki satırlarla eşleşiyor mu? Numarasız ve açıklamasız bir fotoğraf yığını, neyi kanıtladığını kendisi söylemez.
- Görülen ile yorum ayrı mı? “İki kişi aynı masada oturdu” bir gözlemdir; “aralarında ilişki var” bir yorumdur ve okuyana aittir.
- Görülemeyen yazılmış mı? Hiçbir sınır yazmayan, her soruya cevap veren bir rapor, ya abartıyordur ya da bilgiyi söylemediği bir yoldan almıştır.
- Bilginin yolu belli mi? Bir bilginin açık alandan görüldüğü yazılı değilse, nereden geldiğini sormak hakkınızdır.
Bu soruların hepsine “evet” diyebildiğiniz bir rapor, karar verirken güvenle elinizde tutabileceğiniz bir belgedir. Sayfa sayısı işin boyuna bağlıdır: tek bir adres sorusu birkaç sayfada biter, iki dönemde bakılan bir işletme daha çok yer tutar. Önemli olan, her satırın bir dayanağı olmasıdır.
Raporun size ulaşması
Rapor yazılı bir belge olarak, fotoğraf ekiyle birlikte yalnız başvurana teslim edilir. Başka birine gönderilmez, başvuranın onayı olmadan paylaşılmaz. Raporla ne yapacağınız, kimi bilgilendireceğiniz, teklifi kabul edip etmeyeceğiniz tümüyle sizin elinizdedir.
Kurgudaki işletme türüne özgü soruların tamamı turizm işletmesine ortaklık yazısında, çalışmanın görüşme talebinden teslime kadar adımları ise iş akışı sayfasında anlatılıyor.